سئوالات رایج در مورد  اهمیت شیر مادر و روش ها 

1- روش مطلوب و صحیح تغذیه شیر خوار چگونه است؟

برقراری تماس پوستی با نوزاد بلافاصله پس از تولد و شروع تغذیه با آغوز ظرف ساعت اول تولد (ترجیحاً نیم ساعت اول)، تغذیه انحصاری شیر خوار با شیر مادر بطور مکرر و در شب و روز و در هر وعده نامحدود برای 6 ماه اول عمر توصیه می‌شود. منظور از تغذیه انحصاری با شیر مادر آن است که شیرخوار در 6 ماه اول نیاز به آب، مایعات یا غذاهای دیگر ندارد و نباید هیچ ماده غذایی دیگری به وی داده شود (مصرف ویتامین  و مواد معدنی مجاز است) پس ازپایان 6 ماهگی باید غذاهای کمکی به شیر خوار داده شود و تنوع غذاها و مقدار آن بتدریج افزایش یافته و تغذیه شیرخوار با شیر مادر ادامه یابد.ضمناً استفاده از شیشه و پستانک منع می‌شود. در سال دوم استفاده از غذاهای خانواده همراه با ادامه تغذیه با شیر مادر در تأمین نیازهای تغذیه ای شیرخوار حائز اهمیت است.

2- چرا تغذیه با شیر مادر توصیه می‌شود؟

تغذیه با شیر مادر نیازهای تغذیه ای شیر خواران را تأمین نموده و بهترین الگوی رشد و تکامل مطلوب کودکان را فراهم می کند. شیر مادر یک مایع بی نظیر و زنده حاوی عوامل ضد عفونت است که شیر خوار را در مقابل بسیاری از بیماری ها و عفونت ها (مثل اسهال و عفونت های گوارشی و تنفسی، عفونت گوش، آسم و آگزما و آلرژی...) محاظفت می‌کند و مرگ و میر ناشی از این بیماری ها را کاهش می‌دهد و همچنین احتمال چاقی و بیماری های مزمن از جمله: بیماری های قلبی عروقی، پرفشاری خون، سرطان ها و دیابت را در بزرگسالی کاهش می‌دهد.

شیر هر مادری برای فرزند خودش بهترین است و ترکیب آن بر اساس تغییر نیازهای او بر حسب سن شیرخوار و حتی در هر وعده تغییر می‌کند. شیر روزهای اول با آغوز حاوی عوامل ضد عفونت بسیاری برای محافظت نوزاد در برابر بیماری هاست که هنوز سیستم ایمنی او تکامل نیافته است.

تغدیه با شیر مادر به رشد و تکامل فک و صورت کمک کرده و از پوسیدگی دندان پیشگیری می‌کند. امکان تکلم بهتر، هوش بالاتر و کسب مهارت های تکاملی و تحصیلی بهتر را در آینده فراهم می کند.

تغذیه با شیر مادر تأمین کننده گرما، صمیمیت، نزدیکی و تماس مادر و کودک است که نتیجه آن ارتقاء تکامل جسمی و عاطفی کودک است. بعلاوه شیر مادر همیشه و همه جا در دسترس است و نیازی به خریدن، آماده کردن، تجهیزات و ذخیره سازی ندارد. چنانچه شیر خوار با شیر مادر تغذیه نشود. ابتلاء بیشتر او به بیماری ها موجب صرف هزینه های درمان و مراقبت کودک، غیبت والدین از کار و به خطرافتادن سلامت وی در دهه های بعدی زندگی به ویژه در دوران میانسالی و سالمندی می‌گردد.

شیردهی برای مادران نیز مزایای فراوانی دارد. پیشگیری از کم خونی، سرطان پستان، شکستگی گردن استخوان ران در سنین کهولت و تأخیر در شروع قائدگی و بارداری مجدد پس از زایمان از مزایای شیردهی برای مادران است و نیز وزن اضافی دوران بارداری را زودتر از دست می‌دهند.

3- آغوز چیست و چرا تغذیه نوزاد با آغوز تأکید می‌شود؟

شیری که پستان ها در دو سه روز اول پس از زایمان تولید می‌کنند، آغوز یا ماک یا کلستروم نامیده می‌شود که غلیظ و زرد رنگ و یا به رنگ روشن و سرشار از مواد ایمنی بخش است و نوزاد را در برابر عفونت ها محافظت می‌کند به حدی که آن را اولین واکسن نوزاد می‌نامند. در مقایسه با شیری که پس از آن تولید می‌شود، دارای مقدار بیشتری پروتئین و ویتامین های محلول در چربی و برخی مواد معدنی مثل سدیم و مقدار کمتری چربی و ویتامین های محلول در آب است. گرچه حجم آغوز محدود است و در هر نوبت شیردهی ممکن است حتی بیش از یک یا دو قاشق مرباخوری در هر پستان نباشد، اما نیاز نوزاد هم در همین حد است. جریان شیر از روز سوم تا ششم بعد از زایمان برقرار می‌شود.

4- تغذیه با شیر مصنوعی (شیر خشک) چه مضراتی دارد؟

ترکیب شیر مصنوعی یکسان است و مانند شیر مادر تغییر نمی‌کند. هورمون ها، آنزیم ها، انواع املاح و نحوه جذب آن ها و صدها فاکتور ایمنی بخش موجود در شیر مادر، در شیر مصنوعی وجود ندارد.بعلاوه کودکان از فواید شیر مادر در ارتقاء بهره هوشی و همچنین از فواید عاطفی تغذیه با شیر مادر و امنیت روانی ناشی از آن در دوران بلوغ محروم می‌شوند و این امر به تکامل روانی اجتماعی کودک در آینده اثر می‌گذارد.

احتمال آلوده شدن هنگام تهیه و طرز تهیه نادرست یعنی رقیق یا غلیظ درست کردن شیر مصنوعی کودک را با بیماری و دریافت ناکافی یا زیاد مواد مغذی و در نتیجه کاهش رشد اشکال دیگر سوء تغذیه، گرسنگی، بیقراری و... مواجه می‌کند.

برخی دیگر از خطرات تغذیه با شیر مصنوعی عبارتند از ابتلاء شیر خوار به بسیاری از بیماری ها (مثل اسهال و استفراغ، دل دردهای قولنجی، عفونت های گوش و ادراری، مننژیت، اگزما، آسم و....) احتمال ابتلاء به به چاقی، بیماری های قلبی و عروقی و بیماری قند نیز در بزرگسالی بیشتر می‌شود. ضمناً مادر هم از فواید شیردهی محروم می‌شود. هزینه خرید شیر مصنوعی چندین برابر هزینه مورد نیاز برای تغذیه صحیح مادر است. علاوه بر این ها استرس و هزینه بیشتر بیمار شدن کودک نیز به خانواده تحمیل می‌شود.

5-آیا می‌توانم به شیر خوارم پستانک (گول زنک) بدهم؟

رایج ترین و بدترین راه آرام کردن شیر خوار دادن پستانک به اوست. مکیدن از نیازها و غرایز طبیعی کودک است. شیر خوار این نیاز خود را با مکیدن پستان مادر ارضاء می کند و اگر انگشتان دستش را بمکد خیلی بهتر از وابسته شدن به پستانک است. پستانک به سهولت آلوده می‌شود و شیر خوار را بیمار می‌کند. تمیز کردن و ضد عفونی کردن آن ساده نیست. در بلند مدت به شکل و حالت فک د دهان و دندان های کودک لطمه می‌زند.

برخی از عوارض پستانک و سرشیشه عبارتند از سردرگمی شیرخوار در مکیدن و امتناع او از گرفتن پستان مادر، کوتاه شدن طول مدت مکیدن در شبانه روز (به دلیل عدم تمایل به مکیدن و تحریک پستان و کاهش برداشت شیر) سبب کاهش مدت تغذیه انحصاری با شیرمادر و کل مدت تغذیه با شیر مادر و قطع شیردهی می‌گردد. افزایش احتمال حاملگی زودرس مادر و افزایش احتمال ماستیت و آبسه پستان در برخی مادران، عفونت گوش میانی (گوش درد) عفونت قارچی دهان و برفک و پوسیدگی دندان و رشد دندانی نامناسب شیر خواران که برخی از این اثرات نامطلوب دائمی است و اصلاح پیامدهای آن در مراحل بعدی زندگی بی نهایت مشکل است. کاهش دفعات تغذیه با شیر مادر و کندی افزایش وزن شیر خوار، اثر سوء بر هوش کودک، آثار زیانبار بر تکامل وانی اجتماعی و تکلم کودک، اثر سوأ بر تمایل کودک برای تقلید صداها و باعث وابستگی مداوم وی به این ابزار (پستانک و سرشیشه) می‌شود.

6-چرا تماس پوست با پوست مادر و نوزاد بلافاصله بعد از زایمان تأکید می‌شود؟

زیرا سبب آرامش مادر و نوزاد می‌شود، پیوند عاطفی مادر و کودک را تسریع و تسهیل می‌کند و اثرات مفید آن بر تکامل شخصیت و تعادل روانی در سال های بعدی زندگی باقی می‌ماند. علاوه بر این نوزاد را گرم می‌کند و موجب پیشگیری از سقوط درجه حرارت بدن وی‌ می‌شود. این تماس همچنین به شروع تغذیه از پستان و برقراری جریان شیر کمک می‌کند، تنفس و ضربان قلب نوزاد را منظم می‌کند. بخاطر آشنائی نوزاد با میکروب های بدن مادر، دفاع بدن او بهتر می‌شود. گریه نوزاد کمتر از استرس و صرف انرژی کاهش می یابد. به نوزاد اجازه می‌دهد پستان را پیدا کند و آنرا بگیرد و خودش شروع به تغذیه نماید.

7- تعداد دفعات شیر خوردن کودکم را چگونه تنظیم کنم و چطور متوجه سیری و گرسنگی او شوم؟

شیرخوار را باید بر حسب تقاضایش و بطور مکرر شیر بدهید و از تنظیم بر حسب ساعت پرهیز نمایید. معمولاً شیر خواران 30-20 دقیقه را صرف علائمی می‌کنند که نشان می‌دهند آماده شیر خوردن هستند و با حرکاتی نشان می‌دهند که بیدار هستند. این علائم عبارتند از حرکت کره چشم، بهم زدن پلک ها، حرکات دهان و انگشت یا دست و یا هر چیزی را به دهان می‌برند. وقتی شیر خوار این علائم را نشان می‌دهد اجازه ندهید گریه کند و برافروخته شود.

گریه، جیغ زدن و کمانه زدن علامت دیر رس گرسنگی است ونباید اجازه داد گرسنگی شیر خوار به این مرحله برسد. چنانچه شیرخوار گریه کند و آشفته شود، ابتدا باید او را آرام کرده و سپس به پستان گذاشت تا بتواند آن را درست بگیرد. در غیر این صورت ممکن است زبان بجای آن که در کف دهان قرار گیرد، بالا برود و شیر خوار نتواند پستان را درست بگیرد.

علائم سیری عبارتند از: توقف صدای بلع، توقف بیشتر بین دفعات مکیدن، رفع علائم گرسنگی، افزایش مکیدن های غیر تغذیه ای، رها کردن پستان و ریلاکس (شل شدن) و به خواب رفتن

8-وضعیت صحیح در آغوش گرفتن شیر خوار و نحوه درست پستان گرفتن او چگونه است؟

اگر نوزاد سالمی که به موقع متولد شده، در آغوش مادر قرار گیرد توانایی جستجوی پستان، مکیدن و بلعیدن شیر (قورت دادن) را دارد ولی باید به او بیاموزید که چگونه پستان را در دهان بگیرد. پس باید خود بیاموزید و با شیر خوار تمرین کنید. شیر خوار باید علاوه بر نوک پستان، قسمت بیشتر هاله قهوه ای اطراف نوک پستان که مخازن شیری در زیر آن قرار دارند را در دهان بگیرد. در این صورت نوک بلندی در دهانش ایجاد می‌شود و او می‌تواند با آرواره هایش بر مخازن شیر فشار وارد نماید و شیر را در دهان خود دوشیده و ببلعد. مسئله مهم در درست به دهان گرفتن پستان، قابلیت کششی بافت آن است و شکل نوک پستان اعم از صاف، کوتاه، بلند یا فرو رفته نقش چندانی در وضعیت شیر خوردن ندارد به شرط آنکه قسمت بیشتری از هاله در دهان شیر خوار قرار گرفته باشد.

در وضعیت صحیح شرایط زیر برقرار است:

• بدن شیر خوار روبروی مادر و در تماس نزدیک با بدن او است.
• سر و بدنش در یک امتداد قرار دارند.
• صورتش روبروی پستان مادر و چانه اش به پستان چسبیده است.
• دهان کاملاً باز و لب تحتانی او کاملاً به طرف خارج برگشته و قسمت کمی از هاله پستان در بالای لب فوقانی او مشاهده می‌شود و شاید در زیر لب تحتانی نشانه ای از هاله پستان دیده نشود. (فقط در صورت بزرگ بودن هاله قسمتی از آن قابل مشاهده خواهد بود.)
• مکیدن ها کند ولی عمیق است.
• صدای بلعیدن شیر به خوبی شنیده می‌شود.
• شیرخوار پس از احساس رضایت و شیر شدن، خودش پستان را رها می‌کند.
• مادر هنگام شیر دادن احساس درد و ناراحتی نمی کند.
• پستان مادر با سوراخ های بینی شیرخوار فاصله دارد و راه تنفس او را نمی‌بندد.