آیا کودکان و نوجوانانی که کمتر می خوابند در معرض چاقی بیشتری قرار دارند؟

چاقی یک همه‌گیری جهانی است که تمام اقشار جامعه، از جمله کودکان و نوجوانان، را تحت تأثیر قرار داده است. شمار موارد اضافه وزن و چاقی در میان جمعیت جوان طی چهار دهه گذشته حدود ده برابر افزایش یافته است.

 وضعیت تغذیه‌ای کودکان امروزی، نتیجه تغییراتی است که در دهه‌های اخیر در سبک زندگی آن ها به وجود آمده است. تغییراتی مانند افزایش مصرف غذاهای فوق ‌فرآوری‌شده، فست‌فود و خوراکی‌های سرشار از قند، که با رواج فعالیت‌های کم‌تحرک و استفاده بیش ‌از حد از تجهیزات الکترونیکی همراه بوده است. علاوه بر این عوامل، کیفیت خواب نیز با وضعیت تغذیه و سلامت جسمی و روحی کودکان مرتبط دانسته شده است.

چرا کم خوابی  تمایل به خوردن غذاهای شیرین و چرب را افزایش می دهد؟

افرادی که خواب کوتاهی دارند؛ کمتر از ۷ ساعت در شب، در مقایسه با کسانی که بیش از ۷ ساعت در شب می‌خوابند، اغلب انتخاب‌های غذایی نامناسبی داشته و کالری بیشتری دریافت می‌کنند.

افراد دچار محدودیت خواب، مدت زمان بیشتری را در حالت بیداری سپری می‌کنند؛ این امر منجر به افزایش نیاز بدن به انرژی و در نتیجه، افزایش دریافت کالری در دوره‌های کم‌خوابی می‌شود.

 رژیم غذایی این افراد تنوع کمتری داشته و حاوی پروتئین و فیبر کمتری است. رفتار ریزه‌ خواری (مصرف میان‌وعده) افزایش می‌یابد و تمایل به مصرف غذاهای دارای شاخص گلیسمی بالا و کربوهیدرات زیاد و چربی بالا به ‌ویژه در ساعات بعد از ظهر و عصر، افزایش می‌یابد.

 این کودکان تمایل بیشتری به مصرف فست‌فود، شیرینی‌جات، نوشیدنی‌های شیرین و نوشابه‌های گازدار نشان دادند و مصرف میوه و سبزیجات در آن‌ها کمتر بود. همچنین، مصرف زیاد مواد غذایی محرک، مانند شکلات و نوشابه‌های گازدار، ممکن است با بروز اختلالات خواب مرتبط باشد. این تغییرات در الگوی غذایی و افزایش مصرف غذاهایی با کیفیت تغذیه‌ای پایین، به دلیل مصرف اندک مواد غذایی غنی از آهن، منجر به کمبود ریز مغذی‌ها و بروز عوارضی همچون کم‌خونی می‌شود.

کمبود خواب فعالیت بدنی را کاهش می دهد.

 کمبود خواب می‌تواند بر هر دو جنبه تعادل انرژی تأثیر بگذارد و منجر به افزایش دریافت انرژی و کاهش مصرف انرژی شود. در نتیجه خستگی ناشی از کمبود خواب، کاهش مصرف انرژی در طول روز مشاهده می‌شود که خود به رفتارهای کم‌تحرک می‌انجامد.

کیفیت نامناسب خواب بر روی هورمون ها تاثیر دارد.

کیفیت نامناسب خواب بر سطوح هورمون‌های لپتین و گرلین تأثیرگذار است. خواب کوتاه با افزایش سطح گرلین و کاهش سطح لپتین همراه است که منجر به احساس گرسنگی بیشتر و کاهش حس سیری شده و در نهایت افزایش دریافت کالری را به دنبال دارد. علاوه بر این، کم‌خوابی ممکن است به دلیل برهم خوردن تعادل فرآیندهای متابولیک در طول شب  از جمله متابولیسم انسولین، افزایش ترشح کورتیزول و کاهش غلظت هورمون رشد (GH) که همگی می‌توانند فرآیند لیپوژنز (تولید و ذخیره چربی) را تقویت کنند Tفرد را مستعد افزایش وزن سازد.

به طور کلی تداوم کم‌خوابی و انتخاب‌های غذایی نامناسب ناشی از آن، در درازمدت می‌تواند به چاقی و عوارض مرتبط با آن منجر شود./ «فرناز باغبان» کارشناس ارشد تغذیه مرکز بهداشت شهدای والفجر