23 آبان، روز جهاني ديابت
چهاردهم نوامبر، سالگرد تولد "فردريك بانتينگ" كاشف انسولين، اولين بار در سال 1991با همكاري بنياد بينالمللي (IDF) و سازمان جهاني بهداشت (WHO) به عنوان روز جهاني ديابت نامگذاري شده است. هدف از نامگذاري چنين روزي افزايش آگاهي عمومي در ارتباط با علل، عوارض، پيشگيري و درمان اين پديده روزافزون است.
مجمع عمومي سازمان ملل در 20 دسامبر 2006 با تصويب قطعنامه برجسته و منحصر به فرد، ديابت را "يک بيماري مزمن و ناتوان کننده با هزينه هاي هنگفت“ معرفي كرد که خانوادهها، دولت ها و کل جهان با آن مواجه است. بر اساس قطعنامه سازمان ملل، چهاردهم نوامبر (23 آبان ماه) روز جهاني ديابت اعلام شد. اين سازمان با پذيرش روز جهاني ديابت و برجسته کردن خطرات جهاني اين بيماري، تعهد خود را براي مبارزه با ديابت نشان داده است.
براي اعلام تصويب روز جهاني ديابت از سوي سازمان ملل و نيز براي تأكيد بر مبارزه براي پيشگيري از ديابت، استفاده از يك دايره به عنوان نشان «همه با هم براي ديابت»، تصويب شد. دايره يك نمادِ ساده است كه به راحتي مي توان آن را پذيرفت و استفاده كرد. در تمام ِ فرهنگ ها دايره، نشـانه زندگي و سلامتي است و معني اين نماد نيز اين است كه فشارهاي سخت و شديد، نتيجه مثبت دارد. رنگ آبي، تجسم آسمان است كه همه ملت ها را متحد مي كند (رنگ پرچم سازمان ملل نيز آبي است). دايره آبي ديابت، نشان اتحاد جهاني براي مبارزه عليه ديابت است!
شعار امسال روز جهاني ديابت «ديابت در کودکان و نوجوانان» است. ديابت يکي از مزمنترين بيماري هاي کودکي است. اين بيماري ميتواند کودکان را در هر سني حتي کودکان در سنين پيش از مدرسه و نوپايان را مبتلا کند. با اين وجود ديابت در کودکان اغلب دير تشخيص داده ميشود، يعني هنگامي که کودک به علت قند خون بالا دچار عارضه «کتواسيدوز ديابتي» شده است يا اصولا تشخيص اشتباهي در مورد بيماري کودک داده ميشود. روز جهاني ديابت در سال 2007 و 2009 براي مقابله با اين چالش ترتيب داده شده است و بر اين پيام تاکيد دارد که «هيچ کودکي نبايد از ديابت بميرد.»
در حال حاضر، بيش از 246 ميليون نفر در جهان مبتلا به ديابت هستند و متاسفانه براي مبارزه با آن، اقدام مناسبي صورت نميگيرد و به همين دليل، نسل بعد شاهد افزايش عده مبتلايان به ديابت خواهد بود، رقمي بيش از 380 ميليون نفر! طبق آمارهاي موجود بيش از 70 ميليون نفر از افراد مبتلا به ديابت در سه کشور چين، هندوستان و آمريکا زندگي مي کنند. کودکان نيز از همهگيري جهاني ديابت و عوارض ناتوانکننده و مرگبار آن به دور نماندهاند. شيوع ديابت نوع يک با ميزان 3درصد در سال در کودکان و نوجوان در حال افزايش است و اين ميزان در کودکان قبل از سن مدرسه اين رقم به 5 درصد ميرسد. تخمين زده ميشود که 700 هزار کودک زير 15 سال در هر سال (200 کودک در هر روز) به ديابت مبتلا شوند. ديابت نوع 2 نيز که زماني بيماري بزرگسالان محسوب ميشد، امروز با ميزان هشداردهندهاي در ميان کودکان و نوجوانان در حال گسترش است
بنا براعلام انجمن ديابت ايران، در هر10 ثانيه در جهان، يك نفر به دليل ديابت فوت ميكند و 2 نفر نيز به ديابت مبتلا ميشوند. هر سال 7 ميليون نفر در جهان به جمعيت ديابتيها افزوده مي شود. به طوري كه نسل بعدي 350 ميليون نفر ديابتي را در خود جاي خواهد داد. به خصوص در قاره آسيا، در سال 2025، 80 درصد مبتلايان به ديابت متعلق به كشورهايي هستند كه وضع اقتصادي متوسط رو به پايين دارند.
رشد ديابت در ايران
رشد فزاينده اين بيماري در ايران به علت روش ناصحيح زندگي کنوني و کم تحرکي و ماشيني شدن زندگي، روند رو به بالا و چشمگيرتري از کشورهاي درحال توسعه دارد. براساس يک غربالگري که سال گذشته در ايران انجام شده، شيوع اين بيماري در ميان آقايان 21.4 درصد و در خانمها 3.67 درصد نسبت به 5 سال پيش، افزايش يک درصد را نشان مي دهد. بيشتر ديابتي ها به ديابت نوع دو مبتلا هستند كه متخصصان اين نوع از ديابت را اپيدمي (همه گيري) قرن ناميده اند.
بيش از 50 هزار كودك زير12 سال در كشور به ديابت نوع يك مبتلا هستند. بر اساس آمارها 25 تا 30 درصد دانش آموزان در مدارس اضافه وزن دارند كه اگر اين روند ادامه يابد اين افراد در سنين ميانسالي دچار عوارض بيماري ديابت خواهند شد.
دوره نخست برنامه پيشگيري از ديابت از سال 1383 با همكاري مراكز تحقيقاتي در كشور به پايان رسيده است. در دوره نخست اين برنامه كه 3 سال طول كشيد، آزمايش هاي غربالگري در همه افراد بالاي 30 سال انجام شد. نتايج اين آزمايش ها نشان داد حدود 4 ميليون نفر در كشور دچار اختلال قند خون و حدود 3 ميليون نفر نيز به ديابت مبتلا هستند.
50 درصد بيماران دياليزي، مبتلا به ديابت هستند. اين وضعيت تقريبا در همه جاي دنيا يکسان است و تفاوت چنداني به لحاظ عوارض ناشي از ابتلا به ديابت، در کشور وجود ندارد.
ديابت را مي توان از جمله علل عمده نابينايي، نارسايي كليوي و قطع عضو بدن در سراسر جهان دانست، طوري كه بيش از 90 درصد بيماران ديابتي از عوارض چشمي، کليوي و عصبي رنج مي برند. ديابت در ايران به عنوان شايع ترين علت نابينايي محسوب مي شود.
ديابت يک اختلال در سوخت و ساز (متابوليسم) بدن است که در آن يا انسولين به ميزان کافي در بدن وجود ندارد و يا انسولين موجود قادر نيست وظيفه خود را به درستي انجام دهد و در نتيجه به علت وجود مقاومت در برابر آن، قند خون بالا مي رود. انسولين، هورموني است که وظيفه اصلي آن کاهش قند خون است. زيرا، بالا بودن قند خون در دراز مدت باعث بروز عوارض در سيستم قلب و عروق، کليه ها، چشم و سلسله اعصاب مي گردد.
به طور کلي ديابت به چهار گروه ديابت نوع يک، نوع 2، ديابت حاملگي و ديابت به علل متفرقه تقسيم بندي مي شود:
ديابت نوع يک؛ در ديابت نوع يک که بين 10 تا 15 درصد موارد ديابت را تشکيل مي دهد، توليد انسولين از پانکراس (لوزاالمعده) به علت از بين رفتن سلولهاي سازنده انسولين، متوقف مي شود به همين خاطر افراد مبتلا به اين نوع ديابت از بدو تشخيص، انسولين مورد نياز بدن را به صورت تزريقات روزانه تامين مي کنند. ديابت نوع يک اغلب در سنين زير 30 سال به وجود مي آيد. ديابت نوع يک معمولا شروع پر سر و صدايي دارد و با علائمي چون تشنگي، پرادراري، پرنوشي، کاهش وزن، گرسنگي و خستگي شديد تظاهر پيدا مي کند.
ديابت نوع 2؛ در ديابت نوع 2 که بيشتر در افراد بالاي 30 سال و چاق ديـده مي شـود و بيـن 85 تـا 90 درصـد مـوارد ابتلا به اين بيماري را شامل مي شود، انسولين توليد شده از پانکراس به خوبي عمل نمي کند. در واقع يا پانکراس به اندازه کافي انسولين ترشح نمي کند و يا اينکه انسولين ترشح شده به علت وجود مقاومت به انسولين مخصوصا در افراد چاق، فاقد کارآيي لازم است.
ديابت نوع 2 شروع خيلي آهسته تري دارد و شايع ترين علامت اوليه آن در واقع "بي علامتي" است. درصد قابل توجهي از مبتلايان به ديابت نوع 2 (تقريبا 50 درصد) از بيماري خود اطلاعي ندارند و تنها با انجام آزمايش قند خون مي توان آنها را شناسايي کرد با اين وجود در صورت عدم کنترل مطلوب ممکن است علائمي مشابه با ديابت نوع يک نيز بروز کند. از ديگر علائم ديابت نوع 2 مي توان به عفونت هاي مـکـرر مخصـوصـا در دستـگـاه ادراري و پـوست، تـاري ديـد، بهبـودي ديـررس زخمهـا و احسـاس سـوزش و بـي حسي در انگشتان پاها اشاره کرد.
تمامي افراد بالاي 40 سال در معرض خطر ابتلا به ديابت نوع 2 هستند و بايد هر 3 سال يک بار تحت آزمايش قند خون قرار بگيرند. افراد دچار اضافه وزن نيز در معرض ابتلا به ديابت نوع 2 هستند و انجام آزمايشات مکرر قند خون در آنها بايد در سنين زير 40 سال يا با فواصل کوتاه تر (هر يک تا دو سال) انجام شود.
ديابت حاملگي؛ ديابت حاملگي به نوعي از ديابت گفته مي شود که براي اولين بار در طول حاملگي تشخيص داده شود. اين نوع ديابت معمولا گذرا است و بعد از دوران حاملگي بهبود مي يابد. خانم هاي مبتلا به ديابت حاملگي بعدا در معرض خطر ابتلا به ديابت نوع 2 هستند.
علل ديگر ابتلا به ديابت؛ از علل متفرقه ديابت مي توان به جراحي، داروها (مثل کورتيکواستروئيدها)، سوء تغذيه و عفونت اشاره کرد.
شانس ابتلاي افراد با سابقه ديابت در والدين و خواهر و برادر، بيش از افرادي است که سابقه خانوادگي از ايـن بيمـاري ندارنـد. زيـرا، افزايـش ايـن خطـر، احتمـالا بـه انتقال بعضي از ژن هاي عامل بيماري مربوط مي شود.
هنوز درمان قطعي براي ديابت پيدا نشده است، حتي روش هاي جديدي مثل پيوند سلولهاي بتا به افراد مبتلا به ديابت نوع يک نيز به علت ضرورت مصرف داروي ضد درد پيوند به صورت مادام العمر و عوارض احتمالي ناشي از آنها براي اکثريت افراد مناسب نيست. با اين وجود رعايت پنج اصل کنترل ديابت، باعث مي شود تا افراد ديابتي بتوانند يک زندگي سالم با افراد غير ديابتي داشته باشند و از پيدايش عوارض ديابت جلوگيري کنند. اين پنج اصل عبارتند از: آموزش، کنترل روزانه، تغذيه صحيح، فعاليت جسماني و مصرف منظم داروها (قرص يا انسولين) در صورتي که هر يک از اين پايه ها سست باشد تعادل و در واقع کنترل ديابت بر هم خواهد خورد.
به نقل از پايگاه اطلاع رساني: ايرنا، ايسنا، مهر، انجمن ديابت ايران و صدا و سيما 22/8/86
