29 مهرماه، روز جهاني پوكي استخوان
20 اكتبر مطابق با 29 مهر ماه به عنوان روز جهاني پوكي استخوان نامگذاري گرديده است. شعار سال 2008 اين روز كه از طريق فدراسيون بين المللي استئوپروز اعلام گرديد "با محافظت از استخوانها راست قامت بمانيد" مي باشد.
در سـال ۲۰۰۲ سازمـان جهانـي بهداشـت ۵ بيمـاري را بـه عنـوان كشندهتريـن بيماريهـا اعـلام كـرد. ايـن بيمـاري هـا شامـل سرطـان، ايـدز، بيمـاريهـاي قلبي و مغزي و پوكي استخوان بودند. پوكي استخوان يا «استئوپروز» بيماري خاموش ناميده ميشود، چرا كه در آن، استخوانها بدون هيچ علامتي پوك ميشوند و وقتي علائم درد و شكستگي بروز پيدا ميكند كه بيماري در مرحله پيشرفته است. حتي اگر شكستگي در استخوانهاي اندامها رخ ندهد، پس از گذشت ساليان، علائميچون درد كمر و خميدگي قامت ايجاد ميشود كه ناشي از شكستگي يا بهتر است بگوييم خردشدگي استخوان مهرههاي كمري است. بر همين اساس جوامع بينالمللي بر افزايش آگاهيهاي عمومي از اين بيماري تاكيد دارند.
پوكي استخوان در واقع خاليشدن استخوان از مواد سازنده آن است. در اين بيماري گاهي فرد در تمام استخوانهاي خود احساس درد و سوزش ميكند و گاهي حتي فرد متوجه شكستن استخوان هم نميشود؛ چنان كه گاهي فشارهاي كوچك مثل خمشدن يا بلندكردن يك وسيله سنگين يا حتي سرفه ميتواند موجب شكستگي استخوان شود.
ايـن بيمـاري استحكـام استخـوان ها را بـه تدريج از بين مي برد. استخوان داراي بافت زنده اي است كه مرتب بازسازي مي شود. بافت هاي استخواني قديمي از بين مي روند و بافت هاي جديد استخواني جايگزين آنها مي شوند. استخوان انسان در كودكي خاصيت ارتجاعي و تحمل فشار زيادتري دارد و بهتدريج سفت و محكم ميشود. اين مساله در 20 سالگي، به اوج خود ميرسد و بين 20 تا 35 سالگي، استحكام استخوان به همان قوت باقي ميماند. روند استخوان سازي در بدن از هنگام تولد آغاز مي شود و به طور متوسط تا حدود ۳۵- ۳۰ سالگي ادامه دارد و از آن پس رو به كاهش مي گذارد و در نتيجه بافت استخواني نازك تر و ضعيف تر مي شود.
عوامل بيماري پوكي استخوان مختلفاند. كمبود طولانيمدت كلسيم، پروتئين و ويتامينها (بهويژه ويتامين ث) در رژيمغذايي، اعتياد به الكل، استفاده از قرصهاي كورتون (نظير دگزامتازون) در طولاني مدت و پركاري تيروئيد، سبب كاهش تراكمسلولي در استخوانها و باعث ابتلاي شخص به اينبيماري ميشوند. متاسفانه اين بيماري در جنس مونث شايعتر است. از يك سو، استخوان زنها ظريفتر و سبكتر از مردها و تراكم سلولهاي استخواني نيز در زنها كمتر از مردهاست و از سوي ديگر، سرعت پوك شدن استخوان در مردها نيز، كمتر از زنان است. در دوره حاملگي و شيردهي نيز امكان تجزيه بافت استخواني در زنان بيشتر ميشود.
سرب موجود درهواي آلوده، نقش زيادي در پوكي استخوان دارد. سرب موجود در محيط، به تدريج در استخوانها جمع و موجب بروز واكنشهاي شيميايي در آنها ميشود و امكان پوكي استخوان را در آينده افزايش ميدهد.
مصرف خوراكيهايي همچون شكر و مواد خوراكي قنددار مانند نوشابهها و شيريني، ميزان جذب كلسيم را كاهش ميدهد و مانع جذب كلسيم در روده و ورود آن به خون ميشوند و به همين دليل پوكي استخوان را تسريع ميكند. قرارگرفتن در محيط آلوده به دود سيگار نيز، خطر ابتلا به پوكي استخوان را سهبرابر ميكند.
طبق پيشبيني سازمان بهداشت جهاني، اين بيماري در سرتاسر دنيا در حال افزايش است؛ اين درحالي است كه تا 20 سال پيش ناديده گرفته ميشد كه به علت نداشتن راهي براي اندازهگيري دانسيته استخوان و درمان بيماري بود. مطابق برآورد سازمـان بهـداشـت جهانـي (WHO) در سـال 2050 حدود 530 ميليون زن و مرد بالاي 65 سال در آسيا زندگي مي كنند.
بر اين اساس پيش بيني مي شود اين افزايش جمعيت در كنار ساير عوامل خطر ساز نظير فقر غذايي كلسيم، كمبود ويتامين D و زندگي كم تحرك، استئوپروز را به صورت يكي از مهمترين معضلات بهداشتي اين جوامع در آورد.
اطلاعات در مورد شيوع پوكي استخوان در مناطق مختلف دنيا هنوز محدود است؛ بهخصوص در كشورهاي در حال توسعه، آمار دقيقي وجود ندارد. شيوع اين بيماري از كشوري به كشور ديگر يا حتي در مناطق مختلف داخل يك كشور متفاوت است و بستگي به نژاد، وضعيت تغذيه، فعاليت بدني، سبك زندگي، بيماريها و مصرف داروها و سابقه ابتلا در خانواده به اين بيماري و مصرف دخانيات دارد.
آمارها ميگويند در ايران در طول يك سال، شاهد از دست دادن 36 هزار و 761 سال از عمر كل جامعه به علت اين بيماري هستيم. پوكياستخوان از گرفتاريهاي بسيار شايع جوامع بشري است كه روند آن بعد از 35 سالگي آغاز ميشود. مطالعهاي كه چندي پيش توسط وزارت بهداشت انجام شده نشان ميدهد 47 درصد زنان و 44 درصد مردان بالاي 50 سال در ايران دچار كمبود تراكم استخوان هستند و 6/4 افراد 20 تا 70 سال در ايران به پوكي استخوان در ستون فقرات مبتلا هستند. همچنين از هر 4 زن ايراني بالاي 50 سال، يك نفر به پوكي استخوان مبتلاست. اين در حالي است كه آمارهاي جهاني، فاصله معنيداري با آمار كشور ما دارد. در سرتاسر دنيا از هر 3 زن، يك زن و از هر 5 مرد يك مرد بالاي 50 سال دچار پوكي استخوان هستند.
مطالعه ديگري در ايران نشان داده است نيمياز زنان بالاي 45 سال و 90 درصد زنان بالاي 75 سال در ايران به پوكي استخوان مبتلا هستند. ميزان پوكي استخوان در زنان، 4 برابر مردان ذكر شده است و شكستگي ناشي از آن در زنان، تقريبا دو برابر مردان شايع است. البته از 75 سالگي به بعد، پوكي استخوان در زنان و مردان به يك اندازه شايع است ولي اين بيماري، اغلب بيماري زنان شناخته ميشود.
زناني كه زودتر دچار عادت ماهانه و ديرتر يائسه شوند، احتمال بروز بيماري در آنها كمتر است. تحقيق منتشرشده در نشريه سازمان بهداشت جهاني ميگويد حدود 40 درصد زنان و 10 درصد مردان در طول زندگي خود با خطر ابتلا به اين بيماري مواجهند.
مهمترين عارضه پوكي استخوان، شكستگي است. بيشترين شكستگي در اين بيماري، در ناحيه مفصل ران در محل اتصال به لگن و در ستون فقرات كه معمولا وزن بدن را تحمل ميكنند رخ ميدهد. شكستگي در ناحيه مچ دست نيز شايع است. در ناحيه لگن در اثر زمينخوردگي شكستگي ايجاد ميشود كه سبب ناتواني شديد و حتي مرگ پس از جراحي ميشود.
آمارها در ايران ميگويند50 درصد افراد مبتلا به پوكي استخوان، شكستگي ران داشتهاند كه پس از اين اتفاق، 20 درصد از نظر زندگي وابسته به ديگران شدند و 20 درصد ديگر زندگيشان به خطر افتاد. طبق اين آمار، در يك سال، 5 هزار شكستگي در استخوان ران در زنان و 500 مورد شكستگي در ستون فقرات و 2 هزار شكستگي در ناحيه مچ اتفاق ميافتد.
آمار نشان ميدهد 70 تا 80 درصد افراد جامعه ما از كمبود شديد يا خفيف ويتامين D رنج ميبرند. همچنين تمام زنان پس از سن يائسگي لازم است با نظر پزشك، مكمل كلسيم و ويتامين D مصرف كنند.
نكته قابل توجه براي دختران جوان اين است كه بيشترين رشد استخوان در سنين بين 11 تا 17 سالگي است و تا 30 سالگي بر دانسيته استخوانهاي بدن افزوده ميشود؛ بنابراين در سنين جواني بايد براي پوكي استخوان فكري كرد و نبايد فراموش كرد الگوهاي مدرن امروزي براي زيبايي اندام مانند مانكنها و نيز پيروي از شيوههاي جديد لاغري، ميتواند به استخوانهاي دختران آسيب بزند و زمينهاي براي خطر پوكي استخوان در سالهاي بعد باشد.
نسخه PDF و)( IWorld Osteoporosis Day 2008.pdf (122 KB
به نقل از پايگاه اطلاع رساني: همشهري، انجمن استئوپروز ايران، جام جم و سلامت نيوز 27/7/87
.
