بيستم مهرماه برابر با دوازدهم اكتبر "روز جهاني آرتروز"
استئوآتريت که در عامه آرتروز به آن گفته ميشود، شايعترين بيماري مفصل در انسان است و بيانگر نارسايي مفاصل است و آرتروز زانو علت عمده ناتواني مزمن در ميان افراد مسن ميباشد.
عوامل بروز آرتروز:
• ميزان بروز آرتروز با مسائل ژنتيکي و نژادي ارتباط دارد. بررسيها نشان ميدهد که احتمال ابتلا به اين بيماري در خانمها بيشتر است.
• سن بالا: بزرگترين عامل خطرساز براي استئوآرتريت سن ميباشد. بطوريکه در زنان با سن کمتر از 45 سال فقط 2% و در سنين بين 64-45 سال ميزان شيوع 30% بوده است بالاي 65 سال اين ميزان 68% بوده است.
• ضربه: ضربههاي شديد و استفاده مکرر ازمفصل نيز از عوامل خطر ساز مهم جهت آرتروز هستند بيکفايتي رباط متقاطع قدامي و آسيب منيسک منجر به استئوآرتريت زانو ميشود. اگرچه آسيب غضروف مفصل ممکن است در هر زمان طي آسيب يا بعد از آن بوجود آيد، در صورت استفاده از مفصل مبتلا (مثلا از قبل شکسته) حتي غضروف طبيعي نيز در صورت ناپايدار بودن مفصل از بين ميرود.
• چاقي: چاقي از عوامل خطر آرتروز در زانو و دست است. تحقيقات نشان داده که کاهش وزن به ميزان 5 کيلوگرم احتمال بوجود آمدن آرتروز علامتدار زانو را 50% کاهش ميدهد.
علت آرتروز: ويژگي اصلي پاتولوژي آرتروز از بين رفتن پيشرونده غضروف مفصلي است. با وجود اين آرتروز تنها بيماري بافت غضروفي نيست بلکه بيماري يک عضو (مفصل) است که درآن همه بافتها شامل استخوان زير غضروف، منيسک، رباطها و قسمت عصبي- عضلاني و غضروف گرفتار ميشوند.
علايم آرتروز: استئوآرتريت غالبا به صورت دردي عمقي در مفصل مبتلا توصيف ميشود که اين درد با کارکرد مفصل تشديد مييابد و با استراحت برطرف ميشود، اما با پيشرفت بيماري ممکن است درد دائمي باشد. سفتي و خشکي مفصل مبتلا در هنگام بيدار شدن از خواب يا بعد از مدتي دوره بيفعاليتي و بيتحرکي ممکن است بارز باشد. اما پس از تقريبا 30 دقيقه تسکين پيدا ميکند. بيمار ممکن است براي حرکت مفاصل خود با مشکل مواجه شود و قادر نباشد آنها را خم و راست کند.
آرتروز در مفاصل غير معمول: الگوي گرفتاري مفاصل ديگر که به ندرت دچار آرتروز ميشوند، تحت تاثير پرکاري شغلي يا غير شغلي قبلي قرار دارد. بنابراين، آرتروز مچ پا در رقاصان باله، آرتروز آرنج در پرتاپ کنندگان بيسبال و مفصل انگشتان دست در مشتزنان شايع است. با اينکه آرتروز در هريک از اين مفاصل، در ميان جمعيت عمومي چندان شايع نيست. ولي با اين حال ثابت نشده است که دويدن يا پيادهروي با مسافت طولاني، سبب آرتروز شود. ولي در مقابل، افراد شاغل در برخي از فعاليتهاي شغلي مانند افراد به کار برنده مته دستي، کارگران نخ ريسي و کشتي سازي و ... ممکن است دچار آرتروز در مفاصلي شوند که مورد استفاده مکر شغلي قرار ميگيرند.
تشخيص: تشخيص آرتروز معمولا بر اساس ويژگيهاي باليني (علايم) و راديوگرافي (عکس) صورت ميگيرد در مراحل اوليه، راديوگرافي ممکن است طبيعي باشد، اما با از بين رفتن غضروف مفصل، تنگ شدگي فضاي مفصل و ساير تغييرات آشکار ميگردد.
پيشگيري:
• از خوردن غذاهاي چرب پرهيز کنيد و به جاي آن مصرف فراوان ميوه و سبزي را در برنامه غذايي خود بگنجانيد.
• از اضطراب و استرس دوري کنيد.
• هنگام کار با کامپيوتر سعي کنيد گردن خود را راست نگهداشته و شانه را عقب بدهيد. قوز کردن هنگام کار طولاني با کامپيوتر سبب دردهاي گردن و شانه ها مي شود. کاملا پشت خود را به صندلي بچسبانيد. همچنين ارتفاع صندلي خود را طوري تنظيم کنيد که کف پاها روي زمين قرار داشته و زانوي شما در زاويه ۹۰ درجه قرار داشته باشد. Keybrd و Mouse بايد پايينتر از آرنج و نزديک دستان شما قرار داشته باشد.
درمان: درمان آرتروز در جهت کاهش درد، حفظ تحرک و به حداقل رساندن ناتواني بيمار صورت ميگيرد.
اقدامات غير دارويي:
• کاهش بار مفصل: آرتروز ممکن است به علت وضعيت نادرست بدن بوجود آمده يا تشديد يابد. اصلاح وضعيت غلط بدن و تصحيح انحناي بيش از حد کمر (لوردوز)، ممکن است مفيد باشد. بايد از تحميل بار اضافي به مفصل مبتلا، خودداري شود. بيماران مبتلا به آرتروز زانو يا مفصل ران، بايد از ايستادن طولاني، زانو زدن و چمباتمه زدن خودداري کنند. بيماران چاق بايد وزن خود را کاهش دهند. استفاده از کف گوهاي در بعضي انواع آرتروز زانو ممکن است درد را کاهش دهد. رعايت دورههايي از استراحت در طول روز ممکن است مفيد باشد. اما بيحرکت کردن کامل مفصل دردناک لازم نيست. در بيماران مبتلا به آرتروز يک طرفه مفصل ران يا زانو گرفتن عصا در دست طرف مقابل و در بيماري دو طرفه استفاده از چوب زير بغل (يا Walker) کمک کننده است.
• فيزيوتراپي و ورزش: گرم کردن مفصل ممکن است درد و سفتي را کاهش دهد. در بيماران بايد برنامه ورزشي در جهت حفظ دامنه حرکت مفصل ، تقويت عضلات دور مفصل و بهبود وضعيت فيزيکي بايد طراحي گردد. استفاده نادرست از مفصل مبتلا به علت ترس از ايجاد درد منجر به آتروفي (از بين رفتن و تحليل) عضله ميشود. چون عضلات اطراف مفصل نقش مهمي در حفاظت از غضروف مفصلي در برابر استرس فيزيکي دارند، تقويت آنها حائز اهميت است.
در افراد مبتلا به آرتروز زانو ، تقويت عضلات دور مفصل در عرض چند هفته ، ممکن است به اندازه داروهاي مسکن منجر به کاهش درد شود. ناتواني در افراد مبتلا به آرتروز زانو با ضعف عضله چهار سر ران ارتباط خيلي زيادي دارد و افراد فعال درد خيلي کمتري نسبت به افراد بازنشسته دارند.
بطور خلاصه اقدامات غير دارويي که زير بناي درمان آرتروز هستند عبارتند از: آموزش اصول مراقبت از مفصل، روشهاي حرارتي، تمرينهايي براي تقويت عضلات اطراف مفصل، کاهش وزن در افراد چاق، پرهيز از اعمال بار اضافي به مفصل ران يا زانو با استفاده از کفهايي که بالشتک دارند و نيز با کمک عصا ياWalker .
• همچنيني عوامل رواني- اجتماعي به عنوان تعيين کنندههاي درد از اهميت زيادي برخوردار هستند. بطوري که در افراد مبتلا که حمايت اجتماعي اندکي دارند، مشاوره دورهاي توسط مصاحبهگران ماهر به اندازه داروهاي مسکن ضد التهابي در کاهش درد مفصل موثر است.
درمان دارويي: امروزه درمان آرتروز جنبه تسکيني دارد و داروها سبب پيشگيري يا به تاخير افتادن تخريب غضروف و ... نميشود. براي درمان درد آرتروز ، عوامل دارويي بايد به عنوان روشي کمکي براي اقدامات غير دارويي مورد استفاده قرار گيرند.
• داروهايي مانند استامينوفن، ايبوپروفن و ناپروکسن و ساير NSAIDها براي کاهش التهاب و کاهش درد استفاده ميشوند. البته داروهاي مسکن به علت خطر خونريزي معده بايد با احتياط مصرف شوند. استفاده از اين داروها همراه يک ماده محافظ معده مانند امپرازول و همچنين مصرف وسط غذا ميتواند خطر اين عوارض را کم کند.
• تزريق کورتون داخل مفصلي ميتواند سبب تسکين درد به مدت چند هفته شود (در موارد درد حاد شديد) ولي نبايد در فواصل کمتر از 6-4 ماه يک بار تکرار شود.
جراحي ارتوپدي: جراحي جايگزين مفصل در آن دسته از بيماران که مبتلا به آرتروز پيشرفته هستند و درمان دارويي فراگير با شکست مواجه شده است، انجام مي شود. همچنين جراحيهاي سادهتر در بعضي بيماران ميتواند سبب تسکين درد شود.
به نقل از پايگاه اطلاع رساني: آفتاب 19/7/86
