15 آذر، روز داوطلبان سلامت
در قرن بيست و يكم سلامت داراي مفهومي عميق شده و در حقيقت برآيند مولفههاي گوناگون جامعه است. طبق تحقيقات جديد، امروزه پذيرفته شده كه نقش دانشگاههاي علوم پزشكـي و سيستـم اجرايي نظام سلامت در تامين سلامت جامعه حدودا 25 درصد بوده و 75 درصد ديگر مربوط به مردم، فرهنگ جامعه، اقتصاد، عملكرد ديگر دستگاهها و در نهايت نظام مشاركت عمومي خواهد بود. اينجاست كه نقش داوطلبان مردمي در بخش سلامت خود را نشان ميدهد.
در سال 1369 با شكلگيري شبكه بهداشت و درمان كشور و موفقيتهاي به دست آمده وزارت بهداشت به فكر استفاده از نيروهاي مردمي براي رسيدگي بهتر به مشكلات سلامت جامعه افتاد. در اين راستا با انگيزه حل مشكلات بهداشتي حاشيهنشينان شهري و روستايي، وزارت بهداشت به طراحي و اجراي برنامه داوطلبان سلامت تحت عنوان رابطان بهداشت در جنوب تهران و حاشيه شهرهاي بزرگ كشور (تبريز، شيراز و اصفهان) اقدام كرد.
در واقع اين برنامه در مناطقي شكل گرفت كه شبكه بهداشت و درمان به دليل گسترش بيرويه جمعيت شهري كمترين پوشش مراقبتهاي بهداشتي را براي گروههاي آسيبپذير جامعه شهري داشت و اين برنامه با توجه به موفقيت چشمگيري كه به همراه داشت، از سال 1372 در تمام نقاط شهري كشور به اجرا درآمد و به عنوان طرحي موفق و فراگير اكنون بيش از 100 هزار رابط بهداشت در شهر و روستاهاي سراسر كشور با نظام سلامت همكاري ميكنند.
داوطلبان سلامت افرادي هستند كه همچون حلقه محكمي ارتباط مسؤولان بهداشتي را با سطوح محيطي جامعه برقرار ميكنند و با شركت در كلاسهاي هفتگي يا ماهانه در مراكز بهداشتي درماني آموختههاي خود را به 50 خانوار همسايه و افراد تحت پوشش خود منتقل و براي حفظ سلامتي خود و خانوارهاي تحت پوشش تلاش ميكنند. داوطلبان سلامت به منظور ترويج رفتارهاي سالم در جامعه، مهارتهاي بهداشتي درماني را فرا ميگيرند و در دورههاي آموزشي مستمر بهداشتي - درماني شركت ميكنند تا خانوادهها را به استفاده از تسهيلات مراكز تشويق نمايند. همچنين پيگيري مراقبتهاي بهداشتي خانوارها مانند پيگيري مراجعه كودكان زير يك سال براي كنترل سلامتي آنها و سرشماري مرگ و مير، تولد و مهاجرت، از وظايف آنها به شمار ميرود.
برنامه داوطلبان سلامت به تغيير نگرش و عملكرد مردم نسبت به توانايي بالقوه خود در جهت تغيير و بهبود شرايط زندگي كمك كرده است و اعتمـاد بـه نفـس و اتكـا به خود را در زنان و مردان رابط و خانوارهاي تحت پوشش افزايش داده است. ارزشيابي و بررسي برنامه در سالهاي 81 -74 نشان داده كه حضور داوطلبان سلامت 25 - 20 درصد سبب بهبود شاخصهاي بهداشتي شده است.
داوطلب سلامت زمينههاي لازم را براي مشاركت فعالانهتر افراد در توسعه اقتصادي، اجتماعي كشور فراهم كرده است و در برخي از گروههاي رابطان بهداشت حيطه فعاليت آنها متناسب با نيازهاي جامعه توسعه يافته و در امور اجتماعي و خانوادگي به كمك مردم شتافتهاند.
ايجاد زمينه مناسب براي كارآموزي و كارورزي دانشجويان در جامعه و كمك به جامعهنگري در آموزش پزشكي و پيراپزشكي و فراهم آوردن امكان تحقيقات علمي در محيط و خانواده از ديگر اثرات مثبت اين برنامه است. داوطلبان سلامت با شركت در برنامههاي توانمندسازي و فراگيري حرف مختلف قادر شدهاند مهارتهاي كسب شده را به خانوارهاي تحت پوشش خود و نيز جوانان محله انتقال دهند و به نوعي مديران سلامت در محله خود شدهاند.
5 دسامبر (15 آذر) روز جهاني داوطلب ناميده شده است. اين روز به منظور توسعه اقتصادي و اجتماعي كشورها عنوان شد و در 17 دسامبر سال 1985 به تصويب مجمع عمومي سازمان ملل رسيد و از آن زمان تاكنون سازمان ملل، دولتها و تشكيلات مدني از همه جهان به داوطلبان پيوستهاند تا در اين روز از آنان تجليل به عمل آورند.
به دنبال طرح پيشنهادي دولت، ژاپن به دبيركل سازمان ملل، مجمع عمومي سازمان ملل در نوامبر 1997 سال 2001 را به عنوان سال جهاني داوطلبان اعلام كرد. ايده انتخاب اين سال در شروع قرن 21 به منظور برانگيختن و جذب مشاركتهاي ملي و جهاني بود تا فعاليت داوطلبان تسهيل شده و به رسميت شناخته شود. اين روز براي داوطلبان سلامت فرصت مغتنمي است تا همكاري خود را در زمينه توسعه سلامت در جامعه نشان دهند.
روز داوطلب فرصت مناسبي است تا با همكاري و حمايت سازمانهاي دولتي، داوطلبان بتوانند براي دستيابي به اهداف مشترك گام بردارند و نقش خود را به عنوان كانون توسعه اهداف هزاره به خوبي ايفا كنند. امروزه بيماريهاي واگير و غيرواگير جوامع بشري با چند دهه قبل كاملا تفاوت پيدا كرده و در حال حاضر با ريشهيابي بيماريهاي مبتلا به جوامع مشخص ميشود كه عمده اين بيماريها ريشه در رفتارهاي انسانها و عادات زندگي نوين و شهري دارد. به عنوان نمونه بيشترين آمار مرگ و مير در كشور ما ناشي از بيماريهاي قلب و عروق است كه آن هم تا حد زيادي ناشي از عادات غذايي، دخانيات، استرسهاي رواني و كمتحركي بدني است. حتي درباره سرطانها نيز تحقيقات نشان داده است كه الگوهاي رفتاري زندگي تاثير بسزايي در بروز اين بيماريها دارد.
وجود داوطلبان سلامت در راستاي فرهنگسازي و ارتقاي آگاهيهاي عمومي در مسائلي از اين قبيل، جامعه را به سمت افزايش و حفظ سلامت افراد خود سوق ميدهد. در حدود يكصد هزار نفر داوطلب سلامت در سراسر كشور وجود دارند كه اين معادل نيمي از نيروهاي رسمي پيماني وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي است. اين نيروي عظيم ميتواند خود منادي سلامت در جامعه باشد و به عنوان يك شبكه فعال آموزش عمومي سلامت، دريايي وسيع از امكانات و ظرفيتها را پيش روي نظام سلامت كشور قرار دهد. در كنار اين نيروي عظيم، وزارت بهداشت نيز وظيفه دارد ضمن توانمندسازي اين شبكه نسبت به برنامهريزي هدفمند در اين خصوص اقدام كند.
انسان سالم محور توسعه پايدار است و توجه به سلامت در همه ابعاد همچون سلامت جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي از رسالتهاي مهم متوليان اجتماعي است. نيل به اين هدف نيازمند همكاري و مشاركت گسترده كليه سازمانها و نهادهاي اجتماعي است. مشاركت مردم در خدمات بهداشتي درماني يكي از شاخصهاي ارتقاي سلامت در جامعه محسوب ميشود. امروزه مشخص شده در مباحث پيچيده سلامت، مسيري كه ميتواند موثرتر اهداف ارتقاي سلامت را پيش ببرد، آموزش در محيطهاي مختلف كار، تحصيل و خانواده است.
در حال حاضر عمده بار بيماريهايي كه به جامعه تحميل ميشود، توسط خود بشر ايجاد ميشوند. براساس مطالعات صورت گرفته در ايران تنها 18 درصد مردم از دانش سلامت كافي برخوردارند كه منبع 50 تا 70 درصد آن، رسانهها هستند. بر اساس اين ارزيابي، حدود 50 تا 60 درصد مردم دانش سلامت متوسط دارند. متاسفانه فقر فرهنگي و گاهي اقتصادي باعث شده مردم نسبت به رعايت بهداشت عمومي در زندگي روزانه خود بياعتنا باشند. اين موضوع نشان ميدهد جاي آموزش سلامت در كشور ما چقدر خالي است. از طرفي نميتوان انتظار داشت وزارت بهداشت با نيروي انساني اندك خود بتواند چنين كار عظيمي را تنها به پيش ببرد. اينجاست كه نقش داوطلبان مردمي يا همان رابطان بهداشت مشخص ميشود. امروزه آثار عملكرد داوطلبان سلامت بوضوح در كاهش مرگ و ميرها قابل مشاهده است. شايد در شرايط فعلي بيش از ساخت بيمارستان و اتاق عمل و راهاندازي آنژيوگرافي، به فرهنگ نياز داشته باشيم؛ فرهنگي كه مردم را در برابر سلامت خود مسؤول بداند و شايد اثربخشترين اقدام در وزارت بهداشت در جهت ارتقاي سلامت جامعه توجه به داوطلبان سلامت و توسعه شبكه مربوط به آن باشد.
داوطلبان سلامت، چهرههايي آشنا هستند كه نامشان تنها در دفتر خاطرات مردم و جامعه شهرمان ثبت ميشود. اينان كساني هستند كه پيامشان، سرود زيباي سلامت است؛ سرودي كه سرشار از مهرباني است، سرودي كه سخاوت، عطوفت و سلامت را به ارمغان ميآورد.
نسخه PDF و)( IIVD 2008.pdf (111 KB
به نقل از پايگاه اطلاع رساني: جام جم و صدا و سيما 13/9/87
.
