رعایت بهداشت فراتر از درمان است.

شنبه, 27 آبان 1396

روش پيشگيری از عقب ماندگی ذهنی

يك روش ساده برای پيشگيری از عقب ماندگی ذهنی كودكان

 

اگر تاكنون غربالگري نوزادان در سه تا 5 روز اول تولدشان را ديده يا شنيده باشيد ، در اين مقاله به اهميت آن پي خواهيد برد. در غربالگري نوزادان شيراز ، با 4 قطره خون كه از پاشنه پاي نوزاد گرفته مي شود، علاوه بر فاويسم ، سه بيماري بررسي مي شود كه هر كدام در صورت عدم تشخيص وعدم درمان به موقع موجب بروز عوارضي مانند اختلال در رشد و نمو و عقب ماندگي ذهني مي شود.

 

1-كم كاري مادرزادي تيرویید

غده تيروئيد هورمونهايي را مي سازد كه براي رشد طبيعي جسمي و ذهني شير خوار لازم است. كم كاري غده تيروئيد عارضه اي است كه منجر به توليد ناكافي هورمونها در اين غده مي شود . اگر اين عارضه درمان نشود بر رشد و تواناييهاي يادگيري كودك اثر منفي خواهد گذاشت.علت اصلي بروز كم كاري مادرزادي تيروئيد، ناشناخته است اما كمبود يد و ازدواجهاي فاميلي از عوامل موثر به شمار مي روند.كم كاري مادرزادي تيروئيد به دو صورت گذرا و دايمي بروز مي كند.در نوع گذراي بيماري، نوزاد در بدو تولد كم كاري تيروئيد را در آزمايشات نشان مي دهد ولي در هفته دوم يا پس از آن بدون درمان يا پس از قطع دارو، آزمايش نوزاد طبيعي مي شود. اين حالت را كم كاري مادرزادي تيروئيد گذرا مي گويند.در نوع دائمي بيماري گاه لازم است كه بيمار تا پايان عمر زير نظر پزشك دارو مصرف نمايد.

علائم كم كاري مادرزادي تيروئيد : در اكثر نوزادان مبتلا به اين بيماري در روزهاي اول زندگي علائم بارز بيماري وجود ندارد . با گذشت زمان علائمي مثل خوب شيرنخوردن- كاهش حرارت بدن- كبودي انگشتان دست و پا- مشكلات تنفسي-وزن نگرفتن- زردي طولاني مدت (بيش از دو هفته)- يبوست و كاهش فعاليتهاي نوزاد ( بيش از حد آرام بودن) بروز مي كند..

عوارض كم كاري مادرزادي تيروئيد : رشد و تكامل مغز تا حدود 3 سالگي ادامه دارد . به همين دليل كم كاري مادرزادي تيروئيد عوارض جبران ناپذيري بر رشد و تكامل مغز و اعصاب مركزي مي گذارد.رشد طولي و قد نوزاد نيز تحت تاثير اين بيماري قرار گرفته و كند خواهد شد در نتيجه اين بيماري با عوارضي نظير عقب ماندگي ذهني، كوتاهي قد و كاهش شنوايي همراه است.

مکان و زمان  ارائه خدمات به بیماران كم كاري مادرزادي شیراز میدان نمازی ، مجتمع درمانی امام رضا (ع) ، طبقه ششم ، واحد 5 - کلینیک غربالگری نوزادان ، تلفن : 2127655

روزهای دوشنبه و چهارشنبه  ساعت11 صبح

 

نحوه پيشگيري ازعوارض كم كاري مادرزادي تيروئيد: كم كاري مادرزادي تيروئيد يكي از شايعترين علل قابل پيشگيري عقب ماندگي ذهني است و براي جلوگيري از بروز عوارض بيماري در نوزادان بايد تشخيص در همان روزهاي اول زندگي داده شود و درمان در اسرع وقت آغاز گردد

 

2-پي ك يو يا فنيل كتونوري

بدن انسان براي رشد، تكامل و ادامه حيات خود نياز به مواد غذايي، بخصوص پروتئين دارد . يكي از اجزاء بسياري از پروتئين ها فنيل آلانين است. بعد از هضم پروتئين در دستگاه گوارش فنيل آلانين حاصل از آن وارد گردش خون مي شود ، مقداري از آن در كبد به پروتئين هاي مورد نياز بدن تبديل مي شود و اضافي آن از بين مي رود. در صورتي كه در اين روند اختلال ايجادشود، فنيل  آلانين در خون تجمع پيدا مي كند. افزايش فنيل آلانين در خون، پي ك يو يا فنيل كتونوري ناميده مي شود.اين بيماري بصورت ارثي از هر دو والد يعني پدر و مادر(در صورتي كه هر دو ناقل پي ك يو باشند.) به فرزند منتقل مي شود.

علائم بيماري پي ك يو :

 نوزاد مبتلا در ابتداي تولد هيچ علامتي از ناهنجاري ندارد اما اگر درمان انجام نشود علائم زير بروز مي كند.

خوب شير نخوردن، استفراغ بعد از شير خوردن، اگزما و جوش در سطح بدن، بور شدن موهاي سر بدون سابقه ارثي، بدبو شدن عرق و ادرار شيرخوار، اختلال در رشدو نمو، اختلالات يادگيري و عقب ماندگي ذهني

عوارض بيماري پي ك يو:

در صورتي كه بيمار تحت درمان قرار نگيرد، در سال اول زندگی به ازاي هر ماه ، 4 نمره از بهره هوشي او كاسته خواهد شد و تا پايان سال اول 50 نمره از بهره هوشي خود را از دست خواهد داد. عقب ماندگي ذهني در اين بيماري شديد است و بیمار دچار بيش فعالي همراه با حركات بي هدف می شود.

نحوه پيشگيري از عوارض پي ك يو:

غربالگري نوزادان 3 تا 5 روزه بهترين روش براي تشخيص زودرس اين بيماري است. در اين آزمايش نوزادان مشكوك به اين اختلال شناسايي و پس از آزمايش هاي تكميلي بيماران قطعي مشخص مي شوند.نوزاد مي بايست بلافاصله پس از تشخيص بيماري تحت مراقبت قرار گيرد.درمان در اين بيماري عبارتست از رعايت رژيم غذايي كه سطح فنيل آلانين خون بيمار را در حد طبيعي نگه دارد. بديهي است اين رژيم بايستي تا آخر عمر رعايت شود.

آيا خانواده و بستگان بيمار مبتلا به پي ك يو نياز به مشاوره ژنتيك قبل از ازدواج يا بارداري دارند؟

مکان و زمان خدمات رسانی به بیماران پی ک یو :  شیراز میدان ولی عصر ،ابتدای پل پیرنیا ، مجتمع تخصصی و فوق تخصصی نادرکاظمی ،کلینیک پی ، ک ، یو  ، تلفن:7258095

                         روزهای یک شنبه و سه شنبه  ساعت8صبح      

 

 تنها راه پيشگيري از بروز مجدد اين بيماري در خانواده يا بستگان بيمار، انجام مشاوره ژنتيك و استفاده از راهنمايي هاي پزشكان و مشاوران ژنتيك است

 

 

3- گالاكتوزمي

  بدن انسان براي انجام فعاليتهاي روزانه و تنظيم فعل و انفعالات شيميايي خود نياز به گلوگز يا قند ساده دارد.بعضي از قندها مثل گالاكتوز كه از طريق برخي غذاها بخصوص شير، وارد بدن مي شوند بايد در بدن تبديل به گلوكز (قندساده) شود تا قابل استفاده گردد. در صورت اختلال در تبديل گالاكتوز به قند ساده، تركيبي غيرقابل استفاده و مضر در بدن ايجاد خواهد شد كه به اين حالت گالاكتوزمي گفته مي شود. گالاكتوزمي به صورت ارثي از هر دو والد يعني پدر و مادر(در صورتي كه هردو ناقل گالاكتوزمي باشند.) به فرزند منتقل مي شود. نوزاد مبتلا به علت اختلال دريكي ازتركيبات شيميايي بدن قادر به تجزيه وهضم گالاكتوز نیست.

علائم گالاكتوزمي:

 نوزاد در بدو تولد حالت طبيعي دارد ولي پس از چند روز كه از دريافت شير حاوي گالاكتوز فراوان مثل شير مادر مي گذرد علائمي مثل اسهال، استفراغ، زردي، كاهش قند خون، بزرگي كبد، آب مرواريد و اختلال در رشد بروز مي كند.

  عوارض گالاكتوزمی:

عدم شناخت و درمان به موقع اين اختلال در روزهاي اول تولد، مي تواند موجب عقب ماندگي ذهني، نارسائي كبدي و در نهايت مرگ شود.

نحوه پيشگيري از عوارض گالاكتوزمي:

 غربالگري نوزادان 3 تا 5 روزه بهترين روش براي تشخيص زودرس اين بيماري است. در اين آزمايش نوزادان مشكوك به اين اختلال شناسايي و پس از آزمايش هاي تكميلي بيماران قطعي مشخص مي شوند.نوزاد مي بايست بلافاصله پس از تشخيص بيماري تحت مراقبت قرار گيرد.درمان در اين بيماري عبارتست از حذف گالاكتوز ولاكتوز دررژيم غذايي (مطابق دستورپزشك)، شيرخواران مبتلا به گالاكتوزمي، بايد از شيرخشك مخصوص (بدون گالاكتوز) استفاده نمايند.انجام مشاوره ژنتيك قبل از ازدواج و بارداري در خانواده و بستگان اين بيماران نيز توصیه می شود

منابع : 1-کتابچه کاردان و کم کاری مادرزادی تیرویید،دکتر علیرضا دلاوری ،دکتر شهین یاراحمدی و ....، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ،معاونت سلامت،مرکز مدیریت بیماریها ،چاپ اول شهریور 84

2- جزوه طرح کنترل فنیل کتونوری و کاهش عوارض فاویسم ،مرکز مدیریت بیماریها ، اداره ژنتیک تهران ،1384

3-راهنمای رژیم درمانی /انجمن تغذیه ایران ،زیر نظرفریبا شیخ ،ویرایش 2، تهران : نشر سالمی ،چاپ اول فروردین 1382

4-راهنمای جیبی کاربرد تغذیه و رژیم درمانی بالینی ،سید رضا راست منش،انتشارات الباب ،چاپ دوم 1382

 

تهیه و تنظیم: فاطمه گودرزيان كارشناس بيماريهاي غير واگير مركز بهداشت شهرستان شيراز (شهداي والفجر)

 

 

نام و  نشانی مراکز غربالگری  نوزادان در شیراز:

 

1- مرکز آموزشی درمانی حافظ : بلوار چمران – نرسیده به استخر انقلاب       تلفن : 5-6271531 - داخلی:317

2- مرکز بهداشتي درماني ابوالفضل (ع): کلبه سعدي- بلوار نصر- جنب مسجد ابوالفضل(ع)  تلفن: 7306466

3- مرکز بهداشتي درماني طالقاني : بلوار مدرس- بعد از بلوار رازی - جنب تالار مرواريد  تلفن :7265015

4- مجتمع تخصصي و فوق تخصصي نادرکاظمی : ميدان ولی عصر –  ابتدای پل پیر نیا  تلفن : 3-7261191

5- مرکز بهداشتي درماني فاطمه الزهرا (س): ميدان معلم (چهارراه گاز) بلوار ايمان جنوبي  تلفن: 6321909

6- کلينيک تخصصي و فوق تخصصي بوستان: شهرک گلستان- بعد از فلکه دوم، بلوار علامه اميني، نبش بلوار صبا  تلفن : 6217002

7- مرکز بهداشتي درماني شهيد مفتاحي : بلوار رحمت ، پانصد داستگاه ارتش، خيابان شهيد فکوري ايستگاه يک - تلفن : 7503132

8- پایگاه بهداشتی توحید : دروازه کازرون ، بلوار سیبویه ،جنب مرکز بهداشت شهدای انقلاب- تلفن :7389114 داخلی :180

9- - دانشکده پيراپزشکي شيراز (آزمایشگاه غربالگري نوزادان): خيابان مشکين فام روبروي هتل هما - تلفن: 2283743

 

 

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد