تغذیه مناسب در شرایط اضطراری به عنوان بخشی از مدیریت بحران های سلامت عمومی، در کنار تأمین آب و مراقبت های بهداشتی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.

با توجه به این که در شرایط بحرانی معمولا ً زیرساخت های ذخیره، حمل و نقل و پخت و پز مختل می شوند، ضروری است مواد غذایی با ماندگاری بالا، ارزش تغذیه ای مناسب، قابلیت حمل آسان و حداقل نیاز به آماده سازی مورد استفاده قرار گیرند.

مطالعات نشان داده اند که کمبود انرژی، پروتئین و ریزمغذی ها در روزهای ابتدایی بحران، باعث افزایش بروز بیماری های گوارشی، عفونت های تنفسی و اختلالات متابولیک می شود. بنابراین برنامه ریزی تغذیه ای مبتنی بر شرایط بحران و ذخایر موجود، از وظایف کلیدی تیم های سلامت و نهادهای امدادی است.

• تأمین آب ایمن و کافی

آب سالم مهم ترین نیاز اولیه است. حداقل نیاز روزانه هر فرد به آب آشامیدنی حدود دو تا سه لیتر برآورد می شود. در صورت آلودگی منابع، جوشاندن آب، استفاده از قرص کلر یا فیلترهای قابل حمل، ضروری است.

• تأمین انرژی و مواد مغذی

در شرایط اضطرار، رژیم غذایی باید حداقل ۲۱۰۰ کیلوکالری در روز انرژی تأمین کند. این انرژی باید از ترکیب گروه های غذایی غلات، حبوبات، چربی های گیاهی، منابع پروتئینی نظیر کنسرو ماهی و حبوبات خشک شده تأمین گردد. برای گروه های آسیب پذیر، ممکن است از مکمل های ریزمغذی استفاده شود.

• کاهش خطر آلودگی و مسمومیت غذایی

استفاده از مواد غذایی کنسروی سالم یا بدون تورم یا زنگ زدگی، شست وشوی مناسب دست ها پیش از مصرف غذا و جلوگیری از تماس غذا با سطوح آلوده، از اصول حیاتی بهداشت تغذیه اضطراری است.

• ذخیره و نگهداری مواد غذایی

نگهداری در محیط خشک، خنک و دور از تابش مستقیم نور، طول عمر مواد را افزایش می دهد. بسته بندی های خلأ و مواد غذایی خشک چون بیسکویت های غنی شده، برنج و خرما، در اولویت قرار دارند. مواد غذایی اضطراری باید دارای ماندگاری حداقل ۶ ماه تا یک سال باشند. اقلام ایده آل برای ذخیره سازی عبارتند از: بیسکویت های غنی شده با انرژی بالا، کنسرو ماهی، گوشت یا سبزیجات، حبوبات خشک مانند عدس و لوبیا، روغن های گیاهی پایدار، نمک یددار و شکر.

• اولویت بندی گروه های هدف

طراحی جیره غذایی باید متناسب با نیازهای فیزیولوژیکی افراد آسیب پذیر از جمله کودکان، زنان باردار و شیرده، سالمندان و بیماران مزمن باشد. برای مثال، زنان باردار به طور متوسط به ۳۰۰ کیلوکالری انرژی بیشتر در روز نیاز دارند و کودکان باید از منابع غنی از آهن و ویتامین A بهره مند گردند.

چالش ها و راهکارها

یکی از چالش های مهم در شرایط اضطرار، ناهماهنگی در توزیع منابع غذایی و کمبود اطلاعات تغذیه ای در سطح خانوار است. آموزش های پیشگیرانه، تشکیل تیم های تغذیه اضطراری و آماده سازی بسته های غذایی استاندارد می تواند از بروز سوءتغذیه و اتلاف منابع جلوگیری کند. همچنین ایجاد بانک های مواد غذایی اضطراری در جوامع محلی و تدوین دستورالعمل های بومی شده متناسب با فرهنگ و اقلیم منطقه، از راهکارهای مؤثر در مدیریت بحران غذایی محسوب می شوند./ «زهرا میرزائی»- کارشناس ارشد تغذیه و رژیم درمانی مرکز بهداشت شهدای والفجر